Telewizja a rozwój dziecka

 Telewizja a rozwój dziecka

 

„Zafascynowane i bezbronne

wobec świata i osób dorosłych,

dzieci są naturalnie gotowe

przyjmować to, co im się oferuje, czy

to dobrego czy złego.”

 

Jan Paweł II: Posłanie na XIII

Światowy Dzień Środków Masowego Przekazu

 

 

  1. Pozytywne skutki telewizji na rozwój młodego człowieka

 

Od wielu lat zwraca się uwagę na to, że media wywierają duży wpływ na zachowanie człowieka. Obecnie zwraca się duża uwagę na to, że im młodszy odbiorca tym większemu wpływowi ulega.

Telewizja może zmieć zarówno pozytywny, jak i negatywny wpływ na rozwój dziecka. Uważa się, że przez kontakt ze „szklanym ekranem” kształceniu ulegają:

  • Normy społeczne,
  • Nowe doświadczenia,
  • Zainteresowania,
  • Systemy wartości,
  • Zdobywanie wiedzy z różnych dziedzin
  • Naukę poprawności mówienia,
  • Wzbogacenie słownictwa.[1]

Obecnie telewizja proponuje dzieciom programy, które wpływają pozytywnie na ich rozwój oraz edukację. Przez różne wiadomości emitowane młodzi ludzie mogą  poszerzyć swoje wiadomości oraz słownik, rozwijać zainteresowania, pobierać poprawne wzory zachowań, dostarczać różne przeżycia.[2]

Do innych pozytywnych skutków oglądania telewizji można zaliczyć to, że dostarcza ona rozrywki, wpływa na umiejętności poznawcze, kształtuje wyobraźnię. Poprzez programy przyrodnicze młodzi ludzie poznają obce kraje, języki, zwierzęta itd.

Podsumowując można powiedzieć, że do pozytywnego wpływu telewizji na dziecko przejawia się:

  • W kształtowaniu zainteresowań młodego człowieka,
  • W organizowaniu rozrywki,
  • W dostarczaniu wiadomości,
  • W rozszerzaniu wiedzy oraz umiejętności w różnych dziedzinach,
  • W kształtowaniu postaw społecznych,
  • W kształtowaniu pozytywnych zachowań,
  • W inicjację kulturalną.[3]

„Telewizja proponuje bardzo wiele możliwości. Dzieci mogą czerpać zeń materiały potrzebne do rozwoju wszystkich sfer swojej osobowości: intelektualnej, emocjonalno-społecznej oraz behawioralnej strony funkcjonowania. Mogą to więc być interesujące
i potrzebne wiadomości poszerzające zainteresowania i wiedzę dziecka,
a także jego słownik, rozmaicie zabarwione przeżycia, i wreszcie wzory zachowań.”[4]

Nie da się jednoznacznie określić, czy telewizja wpływa tyko pozytywnie czy też tylko negatywnie. Jak podaje L. Kirwil, „negatywne skutki mogą bowiem występować nie w wyniku kontaktu z samym medium, ale w wyniku specyficznej selekcji programów
o określonej treści i ich cech formalnych. Sposób tej selekcji jest
w dużym stopniu zdeterminowany indywidualnymi właściwościami dziecka
i zachowaniami jego najbliższego otoczenia. Dlatego też sprawą wielkiej wagi wydaje się podjęcie przez owo bliższe jak i dalsze otoczenie mądrych i znaczących działań wychowawczych.”[5]

Wśród pozytywnych funkcji telewizji można zaliczyć funkcje:

  • Poznawczo-kształcącą,
  • Emocjonalno-motywacyjną
  • Działaniowo-interakcyjną.[6]

Uważa się, że telewizja może mieć pozytywne oraz negatywne skutki. Pozytywne są znane dla każdego człowieka ponieważ są one przyczyną, dla których spędza czas przed „szklanym ekranem”. Media można podzielić na następujące grupy: rozrywkę, zwiększanie wiedzy oraz włączenie w życie społeczne. To, że telewizja dostarcza rozrywki jest oczywiste. Filmy, programy, muzyka dają człowiekowi satysfakcję, zadowolenie, odprężenie, oderwanie od trudnych problemów. Telewizja daje ludziom również możliwość włączania się w problemy grup społecznych, uczestniczenia w akcjach pomocy itd..[7]

 

2.      Negatywne skutki telewizji na rozwój młodego człowieka

 

 

Oprócz pozytywnych skutków telewizja ma również negatywny wpływ na dziecko. Uważa się, że ma ona istotne znaczenie w kształtowaniu osobowości młodego człowieka. Sam termin osobowość jest trudna do zdefiniowania, ponieważ jest ona wieloznaczna.

  1. Okoń podaje, że osobowość to stałe właściwości oraz procesy psychofizyczne, które odróżniają danego człowieka od innych.[8] Zdaniem E. Hurlocka jest ona „dynamiczną organizacją w obrębie indywidualnych systemów psychofizycznych determinujące unikalne przystosowanie się człowieka do danego środowiska.”[9]

Uważa się, że osobowość dziecka kształtuje się w wyniku obserwacji otoczenia oraz naśladowania. Młody człowieka pobiera wzorce zachowań ze swoich rodziców, rodzeństwa, kolegów, oglądanych programów telewizyjnych,  itd. Istotne znaczenie na negatywne skutki w rozwoju dziecka ma jego wiek. Obrazy, które są pokazywane
w bajkach czy filmach są zupełnie inaczej odbierane przez dzieci w różnym wieku. Duże znaczenie maj tutaj stopnie zapamiętywania oraz rozumienia. Dzieci będące
w wieku od siedmiu do dziewięciu lat mają trudności z rozumieniem czasu,
z identyfikacją przedmiotów czy ludzi. Młodzi ludzie będący w tym wieku często uważają, że sceny przedstawiane w telewizji zawsze są prawdziwe. Nie potrafi on bowiem odróżnić fikcji od rzeczywistości.[10]

Dziecko oglądają telewizję nie wykonuje żadnego ruchu, można stwierdzić zatem, że ma ona negatywny wpływ na rozwój fizyczny dziecka. Takie bierne spędzanie czasy wpływa na wzrost wagi u dzieci, niskiej kondycji fizycznej. Częste oglądanie telewizji wpływa negatywnie na wzrok. Zdarza się, że przez oglądanie telewizji dziecko mniej śpi, rzadziej spędza czas na świeżym powietrzu. Może to prowadzić do zwiotczenia mięśni kręgosłupa. Zbyt wiele bodźców emitowanych z telewizora powoduje zmęczenie systemu nerwowego młodego człowieka.

Dziecko przesiadując przed telewizorem izoluje się od rówieśników, nie bawi się
z nimi. Zamiast spędzać czas z kolegami woli przesiadywać przed „szklanym ekranem”.

Programy emitowane w telewizji mają postać gotowych obrazów. Dziecko oglądając bajkę nie porusza swojej wyobraźni. Zdarza się, że bajki przeznaczone dla najmłodszych widzów posiadają wiele elementów przemocy. Dzieci widząc takie zachowania sami zaczynają zachowywać się w podobny sposób.

Agresja, która jest pokazywana w telewizji powoduje, że dzieci obojętnieją na krzywdę drugiego człowieka. Młodzi ludzie od nadmiaru negatywnych zachowań emitowanych w filmach zaczynają bić swoich kolegów, w celu osiągnięcia celu.

„L. Kirwil uważa, że filmy rysunkowe dla dzieci czy baśnie zawierają czasami od 17 do 30 scen agresji na godzinę, gdy porównywalne programy dla dorosłych zawierają tylko 8 aktów agresji na godzinę.”[11]

Przemocy pokazywana w telewizji powoduje wiele negatywnych zmian
w osobowości młodego człowieka:

  • Wpływa na formowanie się zachowania agresywnego u dzieci i młodzieży,
  • Wywołuje agresywne fantazje,
  • Powoduje, że dzieci stają się obojętne na agresję i zaczynają uważać, że jest ona powszechna i dozwolona.[12]

„Nierealistyczność ukazywanej w telewizji przemocy, polega na tym, że dosyć  często jest ona ujmowana jako :

  • „czysta”- pozbawiona negatywnych konsekwencji dla ofiary, jej rodziny i dla samego napastnika,
  • usprawiedliwiona – np. gdy dokonywana jest przez policję dla ukarania kryminalisty, jako słuszny odwet grupy społecznej lub heroizm bohatera,
  • efektywna – jest nagrodzoną strategią radzenia sobie z problemami, najczęściej skutecznym sposobem osiągania celów zamierzonych przez bohaterów pozytywnych,
  • humorystyczna – często na ścieżce dźwiękowej filmów rysunkowych lub programów rozrywkowej obrazowi agresji fizycznej towarzyszy śmiech fikcyjnej widowni po to, żeby osłabić agresywną wymowę sceny i nadać jej znaczenie sytuacyjnie komediowe.”[13]

Młodzi ludzie bardzo często identyfikują się z daną postacią z bajki i naśladują go. Zdarza się, że tak bardzo chcą być jak ich ulubiony bohater, że nie potrafią odróżnić świata iluzji od rzeczywistości. Trudno jest im pojąć, że ludzie nie potrafią latać, znikać, przenikać przez ściany itd.

Jednak najbardziej niebezpieczne są zmiany, które mają miejsce w sferze emocjonalnej dziecka: kształtowanie się postaw konsumenckich, formowanie fałszywej wizji otoczenia, świata, wzrost agresji.[14]

„Badania psychologiczne dowiodły, że sterowanie zewnętrzne jest ważnym,
a niejednokrotnie głównym determinantem zachowania. Co więcej, powstanie rozbieżności między informacjami zakodowanymi w strukturach poznawczych a informacjami znajdującymi się w środowisku rodzi siły motywacyjne i emocje.”[15]

Świat przedstawiony w mediach zawiera wiele negatywnych treści:

  • wojny,
  • bezrobocie,
  • kryzys,
  • głód i ubóstwo,
  • przemoc i okrucieństwo,
  • konflikty międzyludzkie,
  • patologię rodzin,
  • uzależnienia,
  • choroby,
  • zagrożenia biologiczne,
  • kataklizmy i katastrofy.[16]

Dzieci oglądając programy telewizyjne, które zawierają wyżej wymienione wiadomości są oszołomione tym, jaki jest okrutny świat. Wpływa to na poglądy oraz przekonani młodego człowieka.[17]

Częste oglądanie programów emitowanych w telewizji powoduje, że u młodego człowieka obniża się umiejętność abstrakcyjnego myślenia. Podczas oglądania dziecko bardzo przeżywa to co dzieje się na „szklanym ekranie”. Świat przedstawiany
w filmach jest okrutny, zły, ponury.[18]

Duże wpływ na dziecko wywierają także reklamy. P. Kossowski uważa, że „reklama, głównie telewizyjna, bo ona w przypadku dziecka ma największe znaczenie, jest elementem realnej, szeroko rozumianej edukacji. Powiedzmy otwarcie – edukacji nie zawsze przez rodziców i wychowawców pożądanej, która jednak dokonuje się.  Wszechobecna reklama, dostarczając dziecku pośrednich medialnych powtarzających się doświadczeń, czegoś je niewątpliwie uczy, podsuwa jakiś świat wartości. Nie zawsze dorośli zdają sobie z tego sprawę.”[19] Autor uważa również że młodzi ludzie odnoszą obrazy emitowane w reklamach do własnego życia, sytuacji w jakiej żyje ich rodzina. [20]

Telewizja bardzo interesuje oraz zachwyca młodego widza. Kolorowe obrazki, wesołe piosenki przyciągają uwagę dzieci, dostarczając mu rozrywki.

Filmy pokazywane w telewizji zawierają wiele wulgaryzmów. Dziecko oglądają taki program uczy się takiego słownictwa.

Do negatywnych skutków telewizji można zaliczyć:

  • zakłóca organizację dnia,
  • wpływa negatywnie na zdrowie fizyczne,
  • zaburza życie rodzinne,
  • dostarcza negatywnych wzorców do naśladowania,
  • uczy zachowań agresywnych,
  • osamotnienie dziecka,
  • choroby oczu.[21]

„Innym (wskazanym przez badania) następstwem korzystania z mediów jest kształtowanie orientacji wobec rzeczywistości, określanej jako „postawa mieć”, którą charakteryzuje nastawienie na gromadzenie dóbr materialnych, w przeciwieństwie do „postawy być”, czyli nastawienia na własny rozwój, poznawanie świata i działania prospołeczne. Nadreprezentacja ludzi bogatych w filmach i programach telewizyjnych,
a także ogromna liczba reklam pokazywanych tak w telewizji, jak i w Internecie pobudza w dzieciach chęć posiadania. Dzieci identyfikują się z bohaterami reklam
i kształtuje się w nich przekonanie, że bogactwo, uroda, siła, gromadzenie zabawek, słodyczy i innych przedmiotów jest najważniejszą w życiu sprawą.”[22]

 

Opracowała mgr Justyna Banyś – Przybylska

[1] J. Izdebska, Rodzina Dziecko Telewizja, Białystok 1996, s. 32

[2] Tamże, s. 33

[3] W. Tuszyńska- Bogucka, Dziecko w świecie telewizji (w:) Media- przyjaciel czy wróg dziecka, (red)
W. Tuszyńska- Bogucka, Poznań 2003, s. 35

[4] Tamże, s. 37

[5] L. Kirwil, Wpływ telewizji na dzieci i młodzież, „Problemy wychowawcze” ,Warszawa 1995, s. 49

[6] W. Tuszyńska- Bogucka, Dziecko w świecie telewizji (w:) Media- przyjaciel czy wróg dziecka, (red) W. Tuszyńska- Bogucka, Poznań 2003, s. 39

[7] M. Braun-Gałkowska, Dziecko w świecie mediów, „Edukacja i Dialog” nr 6/2003, s. 3

[8] W. Okoń, Słownik pedagogiczny, Warszawa 1999,  s. 56

[9] E. Hurlock, Rozwój dziecka, Warszawa 1985, s. 59

[10] Tamże, s. 97

[11] L. Kirwil, Wpływ telewizji…, op. cit., 6, s. 18

[12] M. Sokołowski, Telewizyjny świat agresji,  „Edukacja Medialna” nr 4/1998,  s. 23

[13] L. Kirwil, Wpływ telewizji na dzieci i młodzież, Problemy Opiekuńczo – Wychowawcze, nr 6/1995,
s. 23

[14] E. Aronson, T. D. Wilson, Psychologia społeczna, serce i umysł, Poznań 1998, s. 26

[15]J. Kozielecki, Koncepcje psychologiczne człowieka, Warszawa 1980, s. 29

[16] W. Tuszyńska- Bogucka, Dziecko w świecie telewizji (w:) Media- przyjaciel czy wróg dziecka, (red)
W. Tuszyńska- Bogucka, Poznań 2003, s. 38

[17] M. Gałaś , Przemoc w mediach, Edukacja, nr  2/1998, s. 96

[18] E. Aronson, T.D. Wilson, Psychologia…, op. cit., s. 27

[19] P. Kossowski, Reklama i dziecko, Pedagogiczny wymiar zjawiska, „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze” nr 8/1997,  s. 33

[20] Tamże, s. 37

[21] W. Tuszyńska- Bogucka, Dziecko w świecie telewizji (w:) Media- przyjaciel czy wróg dziecka, (red) W. Tuszyńska- Bogucka, Poznań 2003, s. 35

[22] M. Braun-Gałkowska, Dziecko w świecie mediów, „Edukacja i Dialog” 2003, nr 6, s. 3