Rola półkul mózgowych w procesie uczenia się

Rola półkul mózgowych w procesie uczenia się

Ludzki mózg składa się z dwóch pólkul mózgowych. Pólkule te mają jednak odmienne funkcje, które regulują zachowaniem człowieka. Zazwyczaj z lewą pólkulą związane są funkcje mowy, czytanie i pisanie. Prawa półkula dominuje przy zadaniach matematycznych, muzycznych i przestrzennych oraz niektórych językowych. U człowieka kształtuje się przewaga jednej strony ciała nad drugą podczas czynności ruchowych, natomiast za określoną stronność ciała odpowiada przeciwległa półkula mózgowa. Lewostronna, skrzyżowana, a głównie nieustalona lateralizacja, czyli dominacja stronna może być przyczyną specyficznych trudności w nauce czytania i pisania. Nieustalona lateralizacja zaburza proces przyswajania systemu językowego, mówionego i pisanego, a brak preferencji prawej lub lewej strony ciała negatywnie wpływa na kształtowanie się współpracy mózgowej.
Za co odpowiada lewa półkula mózgowa? Dzięki niej dostrzegamy elementy liter, kropki i kreski, np. w literach ś, ć, a także dostrzegamy zależność między obecnością znaku a jego brakiem, np. w literach l -ł, a -ą, z -ź. Lewa półkula organizuje informacje sekwencyjnie, np. układa kolejność głosek w wyrazach kot – kto, pas – psa, zmieniając ich znaczenie. Odbiera i przechowuje bodźce znane. Odbiera i rejestruje upływający czas. Lewa półkula przetwarza informacje w sposób analityczny (sekwencyjny) poprzez spostrzeganie kolejnych bodźców, czyli jest to ściśle uzależnione od upływającego czasu, jest więc charakterystyczna dla informacji językowych.
Za co odpowiada prawa półkula? Prawa pólkula przetwarza informacje całościowo poprzez jednoczesne analizowanie cech bodźca, czyli nie zależy od przebiegu czasowego. Globalne rozpoznanie wyrazu następuje jednocześne. Prawa pólkula ukierunkowuje się na bodźce nowe. W procesie identyfikacji bodźców kieruje się podobieństwem fizycznym, zatem wyrazy mowa – nowa, czy litery z – ź mogą być przez nią odebrane jako identyczne. Prawa pólkula przetwarza wszystkie informacje przestrzenne, identyfikuje twarze, przetwarza informacje muzyczne i matematyczne, rozpoznaje figury geometryczne, a więc też wzory liter. Pozwala zrozumieć, co oznacza podniesiony lub ściszony ton głosu osoby mówiącej, pozwala rozumieć kontekst wypowiedzi oraz przenośnie. Kontroluje kierunek czytania od lewej do prawej strony.
Funkcje półkul sa zróżnicowane, ale bardzo ważna jest ich współpraca. Czytanie i pisanie zależą od szybkiego i pełnego przesyłania informacji między tymi obszarami półkul, które przetwarzaja i przechowują bodźce językowe. Lewa i prawa półkula tworzą jeden umysł i obie uczestniczą we wszystkich funkcjach psychicznych. Jednak lewa półkula opracowuje materiał werbalny (słowny), natomiast prawa – materiał trudny do werbalizacji. Prawa półkula nie jest w stanie werbalizować (wypowiedzieć) tego, co wie, gdyż informacje w niej zawarte mają postać wyobrażeń i symboli. To lewa półkula rozpoznaje wyobrażenia prawej półkuli i zamienia je na słowa. Z prawej półkuli pochodzą nowe pomysły i twórcze interpretacje, ale bez lewej półkuli te treści nie mogłyby zostać odkodowane, zrozumiane i wypowiedziane.
W procesie nauki czytania można zauważyć zmienność zaangażowania półkul mózgowych. W początkowej fazie nauki czytania dziecko skupia się na graficznym obrazie wyrazów, czyli znacząca jest wówczas przewaga prawej półkuli. Jednak, gdy sprawność czytania wzrasta, człowiek rozpoznaje wyrazy dzięki swojemu doświadczeniu językowemu, a więc zaawansowane czytanie, to zasługa lewej pólkuli. Początkowy etap czytania musi uwzględniać wykorzystanie obu półkul mózgowych jednocześnie, gdyż np. rozpoznanie liter w przestrzeni kartki, to praca prawej półkuli, ale ułożenie liter w wyrazach i zapamiętanie tego porządku, to już praca pólkuli lewej.

Literatura:
– J. Cieszyńska „Kocham uczyć czytać”, wydawnictwo Edukacyjne, Kraków 2014
– J. Cieszyńska ” „Nauka czytania krok po kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji”, Wyd. Naukowe AP, Kraków 2001

Opracowała:
Ewa Dzięgiel